New post

od początku
Śledź
1939live
Śledź Polsat
Viasat History

Michał Römer

Był członkiem litewskiego Trybunału Najwyższego (1921-1928) i Rady Państwa Litwy (1928-1931).

Michał Römer

Był członkiem litewskiego Trybunału Najwyższego (1921-1928) i Rady Państwa Litwy (1928-1931).

Niezadowolenie sowietów w stosunku do Estonii bo już bardzo groźne i w Estonii. Gdy rano już o niepodległość, wiszącą na włosku, a zależną już wyłącznie od łaski Sowietów. Po Estonii mogłaby przyjść kolej na Łotwę, a potem może i na Litwę. Po zmiażdżeniu rządów „pańskich” w Polsce równie uzasadniona byłaby likwidacja rządów „kułackich” w krajach bałtyckich. Prawda, że Estonii narzucone zostały załogi sowieckie, że Sowiety zajęły w tym kraju placówki lotnicze i dla floty, że Estonia stała się w istocie krajem wasalnym, ale bądź co bądź zachowana została zasada nietykalności ustroju gospodarczego i społecznego, a także państwowość sama.

Kapitulowała Warszawa. Podobno kapitulowała bez zastrzeżeń. Zdaje się, że kapitulacja nastąpiła z powodu zupełnego wyczerpania amunicji. Oczywiście obrona Warszawy lub jej kapitulacja nie mają żadnego wpływu na losy wojny, które na terenie Polski, o ile chodzi o działania wojenne, są już całkowicie przesądzone. Obrona Warszawy była już tylko epizodem, co prawda pięknym i wspaniałym, ale epizodem o charakterze moralnym nie zaś militarnym. Obrońców Warszawy cześć!

Atmosfera wytwarzana przez uchodźców polskich w ich własnych kołach oraz w kołach Polaków miejscowych, szczególnie zaś ziemian, nie jest zdrowa nieprzyjemna. Ci ludzie, zdenerwowani i przerażeni, szerzą też przerażenie dookoła. Są wśród nich, co prawda, ludzie, którzy zachowali się sąd trzeźwy i perspektywę, ale większość zapatrzona w swoje własne troski i nieszczęście, a dominującym ich efektem jest lęk. Ten lęk udziela się przez nich i od nich innym, z którymi oni obcują. Są oni defetyści stuprocentowi. Naturalnie, że przede wszystkim wiedzą oni bolszewików już w Litwie i to jest ich ciągłym koszmarem. To pytanie, czy Sowiety zagarną Litwę, jest dla nich najżywotniejsze, bo to by nie tylko przekreśliło ich ucieczkę, ale jeszcze spotęgowało ich nie bezpieczeństwo osobiste.

Urzędowanie władz polskich na terenie neutralnej Rumunii jest chyba nie do pomyślenia. Wobec tego wszystkie poselstwa polskie w innych krajach są na rozdrożu, bez kontaktu z władzami, których istnienie jest problematyczne, bez środków. Zapewne usiłują się skomunikować z Paryżem i Londynem, z poselstwami polskimi tamże, ale wszystko to jest w stanie płynnym. Polska na razie jest nie tylko rozgromiona militarnie, rozszarpana terytorialnie, ale i zdezorganizowana w swoich ośrodkach i czynnościach prawnych rządu.

Z pewnością są jakieś usiłowania rekonstrukcji w Paryżu i Londynie, ale to są rzeczy trudne i złożone.

W poniedziałek i wtorek rano nad linię demarkacyjną zaczęły napływać coraz liczniejsze oddziały Wojska Polskiego. Sceny były dramatyczne. Niektóre oddziały wojskowe przekraczamy granicę i rozbrajały się, poszczególni oficerowie klęli rząd i dowództwo wojskowe polskie, było kilku, co się zastrzeliło, niektóre cały oddziały zawracały, nie chcąc składać broni, i szły walczyć, potem znów powracały… Przy każdym otwarciu szlabanu granicznego gromady uchodźców wdzierały się na terytorium Litwy. Wreszcie Litwini wpuścili wszystkich. Rozbrojone oddziały Wojska Polskiego skierowane zostały na Kowno do kurortów podmiejskich.

Dramat Wileński dokonany. Wilno już zajęły wojska sowieckie. Litwa nie miała dużo czasu do namysłu. Gdyby stan oczekiwania trwał dłużej, to może by się Litwa energiczniej kusiła o zajęcie Wilna, bo opinia publiczna kół inteligenckich litewskich była bardzo poruszona i skłonna kłaść nacisk na rząd, aby szukał sposobu do korzystania z okazji. Rząd otrzymał linię rezerwy bezwzględnej.

Na początku wojny Niemcy proponowali Litwinom zająć Wilno, ale Litwini odmówili, bo musieliby to robić przeciwko Polsce jako sojusznicy i wspólnicy Niemców. Przez to zerwaliby neutralność i wywiązali się w wojnę.

12:00

Wojska polskie niby gdzieś stawiają opór, ale oczywiście może to być opór pozorny, bo, po pierwsze, są one wzięte w dwa ognie między armię sowiecką od wschodu i niemiecką od zachodu, a po drugie, nie ma tam ani większych sił polskich, ani urządzeń do obrony, bo z tej strony Polacy zostali zaskoczeni znienacka. Od granicy rumuńskiej Polaków kończą odcinać Niemcy; do Rumunii na Bukowinę uciekł rząd polski, uciekają wysocy urzędnicy, płynie też fala uciekinierów z pośród ludności zamożnej.

W Polsce tragedia, dnie są dramatyczne, a biedne radio Polskie w Wilnie, już ostatnie i bodaj jedyne, bo nawet stacja radiowa Polska w Baranowiczach została uszkodzona przez rację niemiecką i zamilkła (działa jeszcze czasem Warszawa II), musi dla fasonu przeplatać informacje wojenne i audycje związane z wojną szablonowymi audycjami muzycznymi, żeby i nadrabiać miną, i przez łzy oraz burzę uczuć udawać spokój i równowagę, i cieszyć słuchaczy strawą zwyczajną, niby nic. Biedne radio wileńskie musi rozpraszać ponure nastroje słuchaczy polskich i unikać domu pogrzebowego. Ale robi to wrażenie przykre i bolesne: jak gdyby ktoś na pogrzebie zagrał wesołego walczyka.

17:50

Trzeba przypuszczać, że Polska ma wspaniałą kulturę woli Niepodległości. Powstania i rewolucje w długich mrokach niewoli wieku XIX, choć na razie złamane, nie poszły na marne. Dały one Polsce wspaniałą wrażliwości na niewolę i kulturę czynu na rzecz wolności, a Piłsudski temu wrażliwość i kulturę u koronował i uczynił czynnikiem wprost niezrównanym. Polityka i dyplomacja polska były w ciągu zwłaszcza kilku lat ostatnich kiepskie: wojna z Niemcami Hitlera, podkopywanie systematyczne Ligi Narodów, oklaskiwanie Anschlussu Austrii, znieważenie Litwy przez ultimatum Becka z roku 1938 oparte na błogosławieństwie Hitlera i Mussoliniego i na psychologicznym momencie Anschlussu Austrii, połakomienie się na ochłap Zaolzia z rąk niemieckich w spekulacji na tragedii Czechosłowacji. A z dawniejszej przeszłości tej samej natury była metoda zaboru Wilna na Litwie. Dziś te błędy polityki się mszczą, gdy w pochodzie zaborczymi Hitlera przyszła kolej na Polskę. Jednak w swej obronie własnej i swoim umiłowaniu czynnym Wolności Polska jest wielka.

Tradycyjne kaziuki w Wilnie.

18:10

Wielkie wrażenie i wielką sensację wywołuje zawarcie niemiecko sowieckiego paktu o nieagresji. Była to niespodzianka. Z Anglią i Francją Sowiety od kilku miesięcy się układają i wciąż się ułożyć nie mogą a oto Niemcy ubiegli i w ciągu kilku dni pakt zawarli. Ribbentrop sam poleciał do Moskwy na podpisanie paktu. Wielki triumf Niemiec. Od razu też podskoczyła w górę ich arogancja. We Francji i Anglii – konsternacja. W Polsce, przypuszczam, konsternacja nie mniejsza, choć prasa polska usiłuje bagatelizować znaczenie paktu. Sprawa Gdańska, a z nią i sprawa wojny bodaj wisi coraz bardziej na włosku. Ale w tej nowej konstelacji, o ile Sowiety są dla koalicji przeciwniemieckiej stracone, sytuacja Polski, a przeto i potencja sprzeciwu Europy środkowo-wschodniej bardzo dużo straciły.



Kwestia ewentualnej wojny wciąż jest w zawieszeniu, wciąż też w różnym napięciu. Zapowiadano kryzys na 15 sierpnia; ten termin minął, ale zapowiadają wciąż i jeszcze na drugą połowę sierpnia lub na wrzesień. Trudno coś przewidzieć, ale możliwości wybuchu są wciąż aktualne.

Zresztą obie strony, które stanowią najostrzejszy punkt napięcia ewentualnej katastrofy Europejskiej – Niemcy i Polska – zwlekają; ani jedno, ani drugie nie chcę brać na siebie odpowiedzialności.Czekają uzbrojone, przekrzykują się i lżą jak rycerze średniowieczni przed pojedynkiem wojennym. Zobacz więcej

Gdy się wie, że zabór Gdańska przez Niemców jest tylko etapem i podstawą do dalszych żądań, jak „odzyskanie” polskiego Pomorza („korytarza”), odcięcie Polski od morza, oderwanie następnie od niej ziem byłego zaboru pruskiego, w dalszej konsekwencji opanowanie wybrzeży Bałtyku po Litwę, Łotwę i Estonię, założenie jarzma Imperium Germańskiego na całą Europę środkową i wschodnią itd. Dziś opór Polski stał się bodaj jedynym i w każdym razie najpoważniejszym czynnikiem sprzeciwu temu groźne mu imperializmowi niemieckiemu i na tym polega dziś cała wielka waga problemu Gdańska. Zobacz więcej